Ευάγριος ο Ποντικός και η ασκητική ορθόδοξη παράδοση των Γαζαίων Πατέρων (Βαρσανουφίου του Μεγάλου, Ιωάννου του Προφήτου και Δωροθέου)

Αυτή η διατριβή αποδεικνύει ότι οι Γαζαίοι Πατέρες κατασκευάζουν εκείνο τον κρίκο στην αγιοπατερική ιστορική αλυσίδα, ο οποίος συνδέει τον Ευάγριο με την κατοπινή συναϊτική παράδοση και βέβαια με τον άγ. Μάξιμο τον Ομολογητή και, μέσω αυτών, με τη μετέπειτα ασκητική και μυστική ορθόδοξη παράδοση. Συνάμα, οι Πατέρες της Γάζας δεν λησμόνησαν να ασκήσουν κριτική στις εσφαλμένες δογματικές αλλά και ασκητικές στάσεις του Ευαγρίου. Προκειμένου να πραγματωθεί ο σκοπός αυτής τής μελέτης, χρησιμοποιήθηκε η αναλυτική, η συγκριτική και η ιστορική μέθοδος. Η αναλυτική μέθοδος συνέβαλε στη λεπτομερή διερεύνηση του θεολογικο-ασκητικού συστήματος του Ευαγρίου, αλλά και της διδασκαλίας των Πατέρων της Γάζας. Περαιτέρω, η συγκριτική μέθοδος χρησίμευσε για την αναζήτηση αναλογιών, αλλά και διαφορών, που υφίστανται στις διδασκαλίες του Ευαγρίου από τη μια, και των Γαζαίων Πατέρων από την άλλη. Παράλληλα, η συγκριτική μέθοδος τεκμηρίωσε τη συμβολή των Γαζαίων Πατέρων στην αξιοποίηση της ασκητικής διδασκαλίας του Ευαγρίου στην ορθόδοξη παράδοση. Τέλος, η ιστορική μέθοδος απέδειξε σε ποιό βαθμό η διδασκαλία του Ευαγρίου επηρέασε, ειδικά, την ορθόδοξη ασκητική διδασκαλία και, γενικά, τη χριστιανική Εκκλησία της Ανατολής και της Δύσης. Η διατριβή αυτή διαφέρει σε μεγάλο βαθμό από πολλές άλλες σύγχρονες μελέτες σχετικά με τη διδασκαλία του Ευαγρίου, διότι διακρίνει εξ ολοκλήρου, ακολουθώντας πιστά τη διδασκαλία των Γαζαίων Πατέρων, τα καλά και ψυχωφελή στοιχεία της διδασκαλίας του Ευαγρίου από εκείνα τα κακόδοξα και ψυχοφθόρα. Τα μεν καλά και ψυχωφελή στοιχεία του Ευαγρίου προέρχονται από την παράδοση και από το βίωμα της αιγυπτιακής ερήμου, καθώς και από τους διδασκάλους του Καππαδόκες Πατέρες· τα δε κακόδοξα και ψυχοφθόρα στοιχεία προέρχονται από τον ωριγενισμό του. Κατά πάσα πιθανότητα, οι Γαζαίοι Πατέρες δεν αξιοποίησαν την ασκητική διδασκαλία του Ευαγρίου εσκεμμένα και εκ προμελέτης, αλλά την εφάρμοσαν έμμεσα κατά την άσκηση του ποιμαντικού τους έργου. Ως εκ τούτου με την παρούσα διατριβή προσπαθήσαμε να αποδείξουμε ότι παρ᾿ όλες τις δύσκολες και σοβαρές κατακρίσεις των δογματικών δοξασιών του Ευαγρίου, οι Γαζαίοι Πατέρες χρησιμοποιούσαν ενίοτε την ασκητική διδασκαλία του τόσο για τη διαμόρφωση της πνευματικότητάς τους, όσο και του ποιμαντικού έργου τους, αποτελώντας κατ᾿ αυτό τον τρόπο για τη μεταγενέστερη ασκητική και μυστική παράδοση το παραδοσιακό πρότυπο της αρμονικής σύζευξης της ορθόδοξης ασκητικής παράδοσης με την ευαγριανή.